Τα ΣμηΕΑ & η πρόκληση των κουνουπιών

Έγινε ενημέρωση: 19 Ιαν 2021

"Το εργαλείο μας που συνδέεται περισσότερο με την καταπολέμηση της ελονοσίας είναι το τούλι πάνω από ένα κρεββάτι. Αυτά τα τούλια είναι μια φανταστική καινοτομία. Αλλά μπορούμε να κάνουμε ακόμα καλύτερα. Μπορούμε να εφεύρουμε νέους τρόπους για να ελέγξουμε τα κουνούπια που φέρουν το παράσιτο της ελονοσίας."


- Bill Gates, 19 Οκτωβρίου 2011 στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Υγείας στο Σιάτλ.




Όταν ένα μολυσμένο κουνούπι που φέρει ελονοσία, μας τσιμπήσει, το σάλιο του μεταφέρει το παράσιτο της ελονοσίας στο αίμα μας. Από εκεί, τα παράσιτα ταξιδεύουν στο συκώτι μας όπου ωριμάζουν και αναπαράγονται. Αισθανόμαστε τα συμπτώματα μέσα σε 8-25 ημέρες. Θα έχουμε πονοκέφαλο, πόνο στις αρθρώσεις και υψηλό πυρετό που χαρακτηρίζεται από κρύους ιδρώτες, ρίγος, έμετο και σπασμούς. Δεν μπορούμε να εργαστούμε και χρειαζόμαστε περίθαλψη. Ακόμη και το πιο ελπιδοφόρο εμβόλιο για την ελονοσία, το RTS-S, απαιτεί τέσσερες ξεχωριστές δόσεις και δεν είναι πολύ αποτελεσματικό.


219 εκατομμύρια άνθρωποι υπέφεραν από αυτά τα συμπτώματα το 2017, με αποτέλεσμα 435.000 θανάτους. Το 92% αυτών των θανάτων ήταν στην Αφρική, και πάνω από το 60% ήταν παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών.


Όπως αναγνωρίστηκε παραπάνω από τον Bill Gates, ένας σημαντικός παράγοντας για την καταπολέμηση της ελονοσίας ήταν και εξακολουθεί να είναι η μαζική κατανομή διχτυών που έχουν υποστεί επεξεργασία με εντομοκτόνα (LLIN). Αυτά τα δίχτυα σκεπάζουν τα κρεβάτια κατά τις ευάλωτες ώρες της νύχτας, που ευνοούν τα κουνούπια.


Εάν τα δίχτυα είναι οι ασπίδες μας, τότε ο εσωτερικός ψεκασμός των κατοικιών είναι το σπαθί μας. Αφού τα κουνούπια δαγκώσουν και τραφούν, τους αρέσει να ξεκουράζονται για να χωνέψουν. Με την εφαρμογή εντομοκτόνου στις επιφάνειες ανάπαυσης, όπως τα εσωτερικά τοιχώματα των σπιτιών ή τα κάτω από τις καρέκλες και τα τραπέζια, μπορούμε να δηλητηριάσουμε και να σκοτώσουμε τα κουνούπια προτού ξαναπετάξουν και να μεταδώσουν την ελονοσία.



Τα όρια των διχτυών και των φυτοφαρμάκων


Αν και τα δίχτυα όπως και ο οικιακός ψεκασμός έχουν κάποια αποτελέσματα, υπάρχουν κάποια πραγματικά όρια στην αποτελεσματικότητα αυτών των στρατηγικών πρόληψης και αντίδρασης. Δεν έχουν όλοι πρόσβαση σε κουνουπόδυχτα και πολλοί το βρίσκουν ενοχλητικό να κοιμούνται με αυτά. Ο εσωτερικός ψεκασμός των κατοικιών με εντομοκτόνα εκθέτει κατοίκους και εργάτες σε επαφή με επιβλαβείς χημικές ουσίες, ενώ υπάρχουν όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι τα κουνούπια αναπτύσσουν αντίσταση στα εντομοκτόνα. Οι ανησυχητικές στατιστικές από την έκθεση του 2018 της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την ελονοσία δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια, οι 10 αφρικανικές χώρες με το υψηλότερο φορτίο της ελονοσίας έχουν σημειώσει αύξηση 3,5 εκατομμυρίων στον αριθμό των περιπτώσεων ελονοσίας.


Παρά όλη την πρόοδό μας στην καταπολέμηση της ελονοσίας, βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή όπου πρέπει να εφεύρουμε νέους τρόπους ελέγχου των κουνουπιών.




Αντιμετωπίζοντας τα κουνούπια στην έδρα τους!


Μια εναλλακτική στρατηγική που μπορούμε να υιοθετήσουμε παράλληλα με τα κουνουπόδιχτα και τον εσωτερικό ψεκασμό είναι η διαχείριση των πληθυσμών των προνυμφών, ονόματι LSM (Larvae Source Management). Σε αντίθεση με τα προληπτικά δίχτυα και τα εντομοκτόνα, το LSM είναι μια προληπτική μέθοδος για τη δραστική μείωση των πληθυσμών των κουνουπιών. Τα θηλυκά κουνούπια εναποθέτουν τα αυγά τους σε στάσιμα, ρηχά νερά όπως βάλτους, λακκούβες ή στις όχθες ποταμών και λιμνών. Θεωρητικά, εφαρμόζοντας παρεμβάσεις σε αυτούς τους οικότοπους, μπορούμε να διαταράξουμε τον κύκλο ζωής των κουνουπιών κατά την επώαση των αυγών, των προνυμφών και των νεογνών προτού φθάσουν στην ενηλικίωση. Να καταστείλουμε τους πληθυσμούς τους και τελικά να αποτρέψουμε τη διάδοση ασθενειών.


Ωστόσο, η διαχείριση των εστιών των προνυμφών περιορίζεται από την ικανότητά μας να βρίσκουμε και να αντιμετωπίζουμε κάθε πιθανή περιοχή αναπαραγωγής, επειδή ένα οποιοδήποτε ρηχό στρώμα στάσιμου νερού μπορεί να φιλοξενήσει την επόμενη γενιά φορέων ελονοσίας.


Εδώ είναι που τα ΣμηΕΑ μπαίνουν στο παιχνίδι.


Παρόλο που η πρακτική της χρήσης drones για την καταπολέμηση των κουνουπιών είναι ακόμη πολύ νέα, υπάρχουν πολλά υποσχόμενα στοιχεία ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αναβάθμιση της μάχης αυτής. Τα αεροσκάφη μπορούν να βοηθήσουν σε κάθε στάδιο του πολέμου αυτού, από την παράδοση φαρμάκων κατά της ελονοσίας σε απομακρυσμένες περιοχές, τη χαρτογράφηση και την οικοδόμηση 2D & 3D μοντέλων περιοχών με στάσιμα ύδατα, την αναγνώριση κάθε πιθανής περιοχής αναπαραγωγής, την εξ αποστάσεως ανίχνευση και παρακολούθηση των προνυμφών των κουνουπιών και τέλος τον ψεκασμό των περιοχών ελέγχου με μια ποικιλία δραστικών ουσιών.



Να μην αφήσουμε καμία εστία αχαρτογράφητη.


Μια σημαντική βοήθεια που παρέχουν τα ΣμηΕΑ στη μέθοδο LSM είναι η ικανότητα να εντοπίζουν όλες τις πηγές προνυμφών.


Οι παραδοσιακές τεχνικές επιτόπιας καταμέτρησης των οικοτόπων αναπαραγωγής κουνουπιών διεξάγονται με τα πόδια. Λόγω της ιδιαίτερης μορφολογίας των περιοχών αυτών η εργασία αυτή μπορεί να είναι δύσκολη και επικίνδυνη καθώς και ανέφικτη, ειδικά για περιοχές με εκταταμένα αποθέματα νερού.


Τα επανδρωμένα αεροσκάφη ή τα ελικόπτερα χαμηλής πτήσης είναι υπερβολικά δαπανηρά για να δώσουν ρεαλιστικά δεδομένα στην αναγνώριση και παρακολούθηση των περιοχών αναπαραγωγής. Η δορυφορική χαρτογράφηση των εστιών είναι ανέφικτη λόγω της χαμηλής χωρικής ανάλυσης των εικόνων που λαμβάνονται, των καιρικών συνθηκών και του γεγονότος ότι οι δορυφόροι έχουν άκαμπτα χρονοδιαγράμματα πτήσης και ότι τα δεδομένα τους είναι δαπανηρά.


Τα Drones αποφεύγουν όλους αυτούς τους περιορισμούς επειδή είναι σχετικά φθηνά, μπορούν να αναπτυχθούν ανά πάσα στιγμή, να πετάξουν κάτω από τα σύννεφα και να συγκεντρώσουν εικόνες με μεγαλύτερη ανάλυση. Η λεπτομερής χωρική ανάλυση που συγκεντρώνουν τα drones μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ταχεία αναγνώριση και καταγραφή κάθε σώματος νερού που θα μπορούσε ενδεχομένως να παράξει την επόμενη γενεά φορέων ελονοσίας. Βάσει αυτής της χωρικής ευφυΐας, μπορούμε να διαμορφώσουμε λεπτομερή σχέδια δράσης για τον έλεγχο του πληθυσμού των κουνουπιών.




Φασματοσκόπιση εναντίων ελονοσίας.


Τα ΣμηΕΑ και οι τεχνικές τηλεανίχνευσης μπορούν να κάνουν περισσότερα από το απλά να εντοπίσουν πιθανές περιοχές αναπαραγωγής κουνουπιών. Η έρευνα που συνεχίζεται υποδηλώνει ότι η απομακρυσμένη πολυφασματική απεικόνιση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον εντοπισμό των υδάτινων σωμάτων που φέρουν προνύμφες κουνουπιών. Η πολυφασματική απεικόνιση καταγράφει το φως από πολλαπλές ζώνες σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, συμπεριλαμβανομένων των μηκών κύματος που δεν βλέπει το ανθρώπινο μάτι.


Σε μια μελέτη του 2019 που αξιολόγησε τη αξιοπιστία των πολυφασματικών ανιχνευτών για τη μέθοδο LSM, ερευνητές στο Περού συγκέντρωσαν δείγματα νερού από 31 διαφορετικές εστίες νερού και ποσοτικοποίησαν τον αριθμό των προνυμφών κουνουπιών σε κάθε μία από αυτές. Στη συνέχεια, πέταξαν με drones εφοδιασμένα με πολυφασματικές κάμερες για να μετρήσουν το φασματικό προφίλ κάθε εστίας νερού. Χρησιμοποιώντας τους πολυφασματικούς χάρτες, προέβλεπαν ποιες εστίες νερού φιλοξενούν προνύμφες κουνουπιών και συνέκριναν τις προβλέψεις τους με τα πραγματικά δείγματα νερού. Τα αποτελέσματά τους έδειξαν ότι οι πολυφασματικές εικόνες μπορούν να προβλέψουν, με ακρίβεια 86,73% - 96,98%, το ποιες εστίες νερού εμφανίζουν συγκέντρωση προνυμφών.